નવરાત્રી અને “સુવર જ્વર” !!!

 

નવરાત્રી આવી રહી છે, ગુજરાતમાં લોકોનાં અંગેઅંગમાં ગરબા-દાંડીયાનો રોમાંચ જાગવા માંડ્યો હશે. દોઢીયા-પોપટીયું વગેરેનાં ક્લાસીસ પૂરજોશમાં ધમધમવા માંડ્યા હશે. એવાં મમ્મી-પપ્પાઓ કે જેમની દીકરી(ઓ)ને નવરાત્રીનો અપાર શોખ હશે એમનું બ્લડ-પ્રેશર અનેકાનેક ભિન્ન-વિભિન્ન પ્રકારના “ટેન્શન” થવાનાં લીધે વધવાનું શરુ થઈ ગયું હશે…!!

પણ આ વર્ષે એક ખાસ પ્રકારનું ટેન્શન પણ નવરાત્રીનો આનંદ લેવાં માટે આવી પહોંચ્યું છે કે જે ખાસ તો આ અવસરને ધ્યાનમાં રાખીને નવરાત્રીનાં શોખીન દરેકને આવવું જોઈએ. અને તે એ કે આપણે કોઈક પણ એની હડફેટે ના ચઢી જઈએ જેનું નામ છે, “સ્વાઇન ફ્લુ“…

આ થોડો ભયંકર (નહિ કે મહા ભયંકર, જેવો મિડીયાએ ચીતર્યો છે) પ્રકારનો “જ્વર”, જેનું નામ મને આ પોસ્ટ લખવાં બેઠો ત્યારે જ સુઝ્યું, “સુવર જ્વર”, એ આપણને જેટલાં પણ રસ્તે ચોંટી શકે એમ છે તેમાંથી સૌથી સામાન્ય એવો રસ્તો છે, “ટોળે” મળવું. માણસજાતને એમ પણ આ “ટોળે” મળવાનું કામ કરવાનું જરા વધુ પડતું ગમે છે, અને એ વાત હવે આવા બધાં જનાવરોને થતાં રોગોને પણ ખબર પડી ગઈ છે. અને એટલે જ આપણે જરા વધુ સાવધાની રાખવી જરૂરી થઈ પડી હોય એવું વર્તાઈ રહ્યું છે.

હા, શોખીન લોકો મારી વાતને કાપી નાંખી શકે છે, કે તારા જેવાં બોરીંગ અને કોઈ પણ દિવસ નહિ નાચેલાં માણસને તો આવું જ સૂઝશે. પણ આ તો શું કે મને વિચાર આવ્યો કે જો આ વર્ષે આ વસ્તુને ટાળવામાં આવે તો પણ આપણી નૃત્ય-કળામાં આવતા બે-ચાર વર્ષો સુધી મહા-ભયંકરપણે રીસેશન આવી જાય એવી શક્યતાઓ નહિવત છે. જો કે “અંબા”જી ભક્તોનું રક્ષણ કરશે એવું જે પણ થોડાંઘણાં ધાર્મિક અને શ્રદ્ધાળુ લોકો માનતાં હશે તેમને મારી વાત પર દુર્લક્ષ સેવવાની છુટ છે. હવે, આ “થોડાંઘણાં” એવું એટલે લખ્યું કે હું નથી માનતો કે નવરાત્રીમાં નાચવા જતાં ૨૦% લોકો પણ “માઁ અંબે” માટે જતાં હશે !!!

હવે પરિસ્થિતી પર વધુ કટાક્ષ કરે રાખવાને બદલે મુદ્દાની વાત પર આવું તો એટલું જ કે, આ વખતે જો નવરાત્રી સમારોહને ટાળવામાં આવે તો કેવું ??

Filed under: Abstract, ગુજરાતી, મારી કૃતિઓ , - નવરાત્રી -, -ગુજરાત-, -ત્રાસ-, -મગજનું દહીં-, -હૈદરાબાદ-, -gujarati in hyderabad-

“સરદાર” ભારતનાં કે પછી ગુજરાતનાં ??

જશવંત સિંઘના પુસ્તકમાં “સરદાર” પટેલને અખંડ ભારતનાં ભાગલાં માટે જવાબદાર દર્શાવવા બદલ આપણાં સૌનાં માનીતા એવાં શ્રી મોદી સાહેબે એ પુસ્તક પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો અને જે કારણોસર લગાવ્યો, કે ગુજરાતનાં સપુત “સરદાર” નું અપમાન થયું છે, તો મારે થોડાં સવાલ પૂછવા છે…

[૧]. જ્યારે વલ્લભભાઈ પટેલ “સરદાર” બન્યાં, અને “લોખંડી પુરુષ” બન્યાં ત્યારે શું એ “ગુજરાતી” હતાં ??

[૨]. ભારતનાં ભાગલાં થયાં ત્યારે શું ગુજરાત અસ્તિત્વમાં હતું ??

[૩]. એ પુસ્તકમાં જે મુહમ્મદ અલી ઝીણાનું ચિત્રણ એક પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ તરીકે કરવામાં આવ્યું છે, તો શું કોઈને એ વાત સ્વીકારવામાં મુશ્કેલી થાય છે, કે એ જ મુહમ્મદ અલી ઝીણાનાં પિતા પોતે ગોંડલ પાસેનાં કોઈ ગામનાં હતાં અને “ગુજરાતી” હતાં અને એમની માતૃભાષા પણ “ગુજરાતી” જ હતી ??

[૪]. જો પ્રશ્ન ક્રમાંક ૧ અને ૨ નાં જવાબ “હા” માં હોય તો પ્રશ્ન ક્રમાંક ૩ નો જવાબ શું હશે ??

[૫]. કોઈ મુખ્યમંત્રી જે રાજકીય પક્ષનાં હોય તે પક્ષ જો કોઈની વિરુદ્ધ કાંઈ પગલાં લે, તો શું એ મુખ્યમંત્રીએ પણ જબરદસ્તી એવું જ વલણ રાખવું ??

[૬]. શું મુખ્યમંત્રીનું પોતાનું સ્વતંત્ર મંતવ્ય ના હોઈ શકે??

[૭]. શું એણે પોતે જે રાજકીય પક્ષના હોય તેનાં આટલી હદે ગુલામ બનવું જરૂરી છે ??

[૮]. શું રાજનીતીમાં “ઘુસ્યાં” એટલે દરેકેદરેક બાબતમાં “આંગળી” કરવી એ ફરજીયાત છે ??

[૯]. જે “સરદાર” ને અખંડ ભારતના ઘડવૈયાં કહેવામાં આવે છે, એનાં નામે આ પ્રકારની “પ્રદેશવાદ”ની રાજનીતી “રમવી” તે એ જ “સરદાર”નું અપમાન નથી ??

[૧૦]. સરદાર પટેલે જે મહેનતથી આટલાં બધાં અલગ અલગ પ્રાંતોને ભેગાં કરીને એક ભારત બનાવ્યું, (ભલે, ૨ ભાગ થયાં પછી) પણ આજે આવાં “પ્રદેશવાદ” પોષવામાં, એનાં આટઆટલાં ભાગલાંઓ થઈ રહ્યાં છે, એ શું વ્યાજબી છે ??

[૧૧]. આજે કોઈ પણ “મંત્રી”ઓમાં કોઈને “નેતા” દેખાય છે ?? મને તો માત્ર ને માત્ર “પોલિટીશયન” જ દેખાય છે, નેતા તો શોધ્યો નથી જડી રહ્યો…

Filed under: Abstract, ગુજરાતી, મારી કૃતિઓ , -ગુજરાત-, -ત્રાસ-, -મગજનું દહીં-, -સમાચાર-, -હૈદરાબાદ-

દેશ-ભક્તિની વેલીડીટી અને રીચાર્જ

કમ સે કમ મને યાદ છે ત્યાં સુધી મેં જેટલા પણ સ્વાતંત્ર્ય કે પ્રજાસત્તાક દિવસોની ઉજવણી જોઇ છે અને યાદ છે એ બધામાં એક સામ્યતા દેખાઈ.
અને તે એ કે આખો દિવસ રેડીયો, ટીવી, રેસ્ટોરન્ટ્સ, અને દરેક સાર્વજનિક જગ્યાઓ પર ફિલ્મોનાં દેશભક્તિથી ભરેલાં ગીતો વાગતાં હોય…
બસ, એના સિવાય અન્ય કોઈ રીત મને આ ઊજવણીની દેખાઈ નથી… શાળાઓ, પોલીસ સ્ટેશન, કે કોઈ સોસાયટીમાં ઝંડો ફરકાવવાની પ્રવૃત્તિને બાકાત કરતાં, આપણી અંદર જેવી લાગણીઓ અન્ય તહેવારો દરમિયાન થતી હોય છે એવી થતી હોય એવું યાદ નથી…

અને આ બે દિવસો જ એવાં છે કે જ્યારે એવું દેખાય કે જાણે વાતાવરણમાં દેશભક્તિ રીચાર્જ થઈ ગઈ છે… અને મજાની વાત એ કે એ રીચાર્જની વેલીડીટી ફક્ત ૨૪ કલાક કે કદાચ એથી પણ ઓછી !!!

“દેખાય છે” એવું એટલાં માટે લખ્યું કે આપણી અંદર એ દેશભક્તિ કેટલી પ્રબળ છે એ તો કદાચ આપણને પણ નથી ખબર… આપણને પણ માત્ર આ બે દિવસો દરમિયાનમાં જ રાષ્ટ્રધ્વજ યાદ આવતો હોય છે… અને એ જ દિવસે સાંજથી એ બધા કાગળ રૂપે જેનો  મજાક કરવામાં આવે એવી દેશભક્તિ રસ્તા પર અને ગટરોમાં વિસર્જિત થયેલી જોવા મળે છે…
આવનારી પેઢી કદાચ રાષ્ટ્રધ્વજની ડીગ્નીટી શું છે એ સમજી પણ નહી શકશે… હા, પરદેશમાં વસતાં ભારતીયો કદાચ આ દેશભક્તિની માવજત વધુ સારી રીતે કરી શક્યા હોય એવું વર્તાય છે ઘણી વખત…

આજકાલ ભારતનું મિડિયા – પ્રિન્ટ અને ટેલિવિઝન બંને – એટલી હદે વિકૃત થઈ ગયું છે કે એનાં વિશે કાંઈપણ કહેવાનું કે વિચારવાનું મન જ નથી થતું… આખાં વર્ષ દરમિયાન દેશમાં બનતી માત્ર અને માત્ર નકારાત્મક ઘટનાઓને ચોળીને ચીકણી કરવા સિવાય કશું કરતાં નથી અને ૧૫મી ઓગસ્ટ અને ૨૬મી જાન્યુઆરીના દિવસોએ જાણે શહીદ થવાની કતારમાં એ જ લોકો નંબર લગાવીને ઊભા હોય એટલી દેશભક્તિ “ઓકવા” નીકળી પડે છે…

હાલમાં એ લોકો જ્યારે ગુજરાતમાં પ્રવર્તમાન દારુબંધી પર ટાંપ લગાવીને બેઠા છે, ત્યારે ૨જી ઓક્ટોબરના દિવસે ફરીથી એ જ વિષયને ઉછાળવા મંડી પડશે…!!!

દેશભક્તિનું મારું રીચાર્જ પૂરું થાય એ પહેલાં આ પોસ્ટને પૂરી કરી દઉં નહિતર અધૂરી રહી જશે … !!!

Filed under: Abstract, ગુજરાતી, મારી કૃતિઓ , -મગજનું દહીં-, -હૈદરાબાદ-, દેશભક્તિ

ज़माने ठहर के देखते है – अहेमद फ़राज़

કેટલાંય મહીનાઓથી એટલું બધું કામ રહે છે કે બ્લોગ તો તદ્દન ભૂલાઈ જ ગયો છે… ૩ એક મહિના પહેલાં આ ગઝલ ડ્રાફ્ટમાં રાખેલી તે આજે નજરે ચઢતાં પોસ્ટ કરી દેવાનું મન થયું…
બીજું કંઈ લખવાનો વિચાર તો હતો પણ આર્થિક recessionના પ્રતાપે ક્લાયંટ્સને ખુશ રાખવા માટે ઓછા સમયમાં વધારે કામ પૂરું કરવાની લ્હાયના લીધે સમયનું પણ recession ચાલી રહ્યું છે એટલે શક્ય નથી… આ સાથે એ પણ પ્રાર્થના કરતો રહું છું કે કમ સે કમ કામનું recession તો ન જ આવે નહિતર…

એનીવે, ગઝલ તરફ પ્રયાણ કરીએ… કોઈની સુંદરતા, વ્યક્તિત્વ, એના પૂરા અસ્તિત્વ વિશે લખાયેલ કોઈપણ ગઝલમાં આ ગઝલ જેવો જાદુ, કમાલ કદાચ જ જોવા મળશે… !! ઉપરથી ફરાઝ સાહેબની બધી ગઝલોમાં જોવા મળતો એક અનોખો કટાક્ષ – જીવન પરનો, પરીસ્થિતી પરનો – તો ખરો જ … પણ કોઈની યાદ વિશે લખાયેલ ગઝલ જો હોય તો કવિ કલાપીની એક શાશ્વત ગઝલ “આપની યાદી” જેવી ભાગ્યે જ કોઈ ગઝલ હશે…
પણ ફરાઝ સાહેબની આ ગઝલ મેં અગાઉ કહ્યું એ કેટેગરીમાં તો કદાચ પહેલી હરોળમાં ચોક્કસ સ્થાન પામી શકે… ગયા વર્ષે એમના ઈન્તકાલના સમાચાર આવ્યા એ પછીના વીકએન્ડ પર ઈટીવી ઉર્દુ પર રાતે હૈદરાબાદમાં થયેલ કોઈ મુશાયરામાં એમણે આ ગઝલનું પઠન કરેલું તે સાંભળ્યું હતું… અને ત્યારે જ ખુબ ગમી ગયેલી…
ચલો તો, ઘણી વાતો થઈ ગઈ… હવે ગઝલનો વારો…

सुना है लोग उसे आँख भर के देखते है,
सो उसके शहर में कुछ दिन ठहरके देखते है…

सुना है रब्त है उसको ख़राब हालों से,
सो अपने आप को बरबाद करके देखते है.
[रब्त = સંબંધ]

सुना है दर्द की गाहक है चश्म-ए-नाज़ुक उसकी,
सो हम भी उस की गली से गुज़र के देखते है.
[गाहक = ગ્રાહક, चश्म = આંખો]

सुना है उस को भी है शेर-ओ-शायरी से शग़ाफ,
सो हम भी मौजज़े अपने हुनर के देखते है.
[शग़ाफ = passion, मौजज़े = જાદુ]

सुना है बोले तो बातों से फूल जड़ते है
ये बात है तो चलो, बात कर के देखते है.

सुना है रात उसे चांद तकता रहेता है,
सितारे बाम-ए-फ़लक़ से उतर के देखते है
[बाम-ए-फ़लक़ = આકાશની ધાર]

सुना है हश्र है उसकी गज़ल सी आँखें,
सुना है उसको हीरन दश्त भर के देखते है.
[हश्र = કયામતનો દિવસ, પુનર્જીવન, અંત; दश्त = રણ]

सुना है दिनको उसे तितलीयाँ सताती है,
सुना है रात को जुगनु ठहर के देखते है.
[ तितली = પતંગિયું; जुगनु = આગીયા]

सुना है रात से बढ़कर है काकुलें उसकी,
सुना है शाम को साये गुज़र के देखते है.
[काकुलें = કીકીઓ]

सुना है उसकी सियाहचश्मग़ी क़यामत है,
सो उसको सुरमाफरोश आँखभर के देखते है.
[सियाहचश्मग़ी = આંખોની કાળાશ; सुरमाफरोश = કાજળરહીત આંખો]

सुना है उसके लबों से गुलाब जलते है,
सो हम बहार पर ईल्ज़ाम धर के देखते है.
[ईल्ज़ाम = આરોપ]

सुना है आईना तमसाल है जबीं उसका,
जो सादा दिल है, बन-सवँर के देखते है.
[तमसाल = જેવું; जबीं = કપાળ]

सुना है जब से हमाईल है उसकी गरदन में,
मिज़ाज और ही लाल-ओ-गौहर के देखते है.
[हमाईल = ગળાપર પહેરવાનું વસ્ત્ર; लाल-ओ-गौहर = રત્નો]

सुना है चश्म-ए-तसव्वुर से दश्त-ए-ईमकान में,
पलंग ज़ावे उसकी कमर के देखते है.
[चश्म-ए-तसव्वुर = કલ્પનાભરી આંખો; दश्त-ए-ईमकान = શક્યતાના રણમાં; ज़ावे = ખૂણાઓ, વળાંકો]

सुना है उसके बदन के तराश ऐसे है,
के फूल अपनी क़बाएँ कतर के देखते है.
[तराश = શિલ્પકામ, કોતરણી; क़बाएँ = (અહીં) પાંદડીઓ]

वो सर्व-क़द है मगर बेगुल-ए-मुराद नहीं,
के उस शजर पे शगुफे समर के देखते है.
[सर्व-क़द = ઊંચું અને મોહક; बेगुल-ए-मुराद = ઈચ્છાઓના ફૂલ ન ખીલવતું; शजर = વૃક્ષ; शगुफे = કળીઓ; समर = ફળ]

बस एक निग़ाह से लुटता है क़ाफिला दिल का,
सो राहनवाँ-ए-तमन्ना भी ड़र के देखते है.
[राहनवाँ = મુસાફરો]

सुना है उसके शबीस्तान से मुतासिल है बहिस्त,
मकीन उधर के भी जलवे ईधर के देखते है.
[शबीस्तान = સુવાનો ઓરડો(bedroom); मुतासिल = નજીક; बहिस्त = સ્વર્ગ; मकीन = (અહીં)વસતાં લોકો]

रुके तो गर्दिशें उसका तवाफ़ करती है,
चले तो उसको ज़माने ठहर के देखते है.
[गर्दिशें = (અહીં)સમય; तवाफ़ = પ્રદક્ષિણા]

किसे नसीब के बे-पैराहन उसे देखे !
कभीकभी दर-ओ-दीवार घर के देखते है.
[बे-पैराहन = નિર્વસ્ત્ર]

कहानियाँ ही सही सब मुबालग़े ही सही,
अगर वो ख्वाब है, ताबीर करके देखते है.
[मुबालग़े = અશક્ય ચીજ; ताबीर = મુર્ત સ્વરૂપમાં લાવવું]

अब उसके शहर में ठहरें कि कुछ कर जाएँ,
‘फ़राज़’ आओ सितारे सफर के देखते है.

- अहेमद फ़राज़

Filed under: اردو, ગ઼ઝ઼લ , -ahmed faraz-, -अहेमद फ़राज़-, -પ્રેમ-, -યાદો-, -સમાચાર-, -હૈદરાબાદ-, -love-, -memories-

दिल तो है नादाँ जानाँ – अहेमद फ़राज़

अब के तजदीद-ए-वफ़ा^૧ का नही ईम्कान^૨ जानाँ,
याद क्या तुज़ को दिलाए तेरा पैमान^૩ जानाँ…

युँ ही मौसम की अदा देख के याद आया है,
किस कदर जल्द बदल जाते है ईन्साँ जानाँ…

ज़िंदगी तेरी अता^૪ थी सो तेरे नाम की^૫ है,
हमने जैसे भी बसर^૬ की तेरा एहसान जानाँ…

दिल ये कहेता है कि शायद हो फ़सुर्दा^૭ तु भी,
दिल की क्या बात करें, दिल तो है नादाँ जानाँ…

अव्वल-अव्वल^૮ की मुहब्बत के नशे याद तो कर,
बेपीये भी तेरा चहेरा था गुलीस्ताँ^૯ जानाँ…

आख़िर आख़िर तो ये आलम है कि अब होश नही,
रग़-ए-मीईना^૧૦ सुलग उठी कि रग़-ए-जाँ^૧૧ जानाँ…

मुद्दतों से ये आलम, ना तवक़्को^૧૨ ना उम्मीद,
दिल पुकारे ही चला जाता है जानाँ जानाँ…

हम भी क्या सादा^૧૩ थे हम ने भी समज़ रखा था,
ग़म-ए-दौराँ^૧૪ से जुदा है ग़म-ए-जानाँ^૧૫ जानाँ…

अब की कुछ ऐसी सजी महेफिल-ए-याराँ जानाँ,
सर-ब-ज़ानुँ^૧૬ है कोई सर-ब-ग़िरेबाँ^૧૭ जानाँ…

हर कोई अपनी ही आवाज़ से काँप उठता है,
हर कोई अपने ही साये से हिरासाँ^૧૮ जानाँ…

जिसको देखो वही ज़ंजिर-ब-पा^૧૯ लगता है,
शहर का शहर हुआ दाख़िल-ए-ज़िंदाँ^૨૦ जानाँ…

अब तेरा ज़िक्र^૨૧ भी शायद ही ग़ज़ल में आए,
और से और हुआ दर्द का उन्वाँ^૨૨ जानाँ…

हम कि रुठी हुई रुत को भी मना लेते थे,
हम ने देखा ही ना था मौसम-ए-हिजराँ^૨૩ जानाँ…

होश आया तो सभी ख्वाब थे रेज़ाँ-रेज़ाँ^૨૪,
जैसे उड़ते हुए औराक़-ए-परेशाँ^૨૫ जानाँ…

- अहेमद फ़राज़

^૧तजदीद = ફરીથી તાજું કરવું
^૨ईम्कान = શક્યતા
^૩पैमान = વાયદો
^૪अता थी = આપેલી હતી
^૫नाम की = નામે કરી
^૬बसर = વિતાવી
^૭फ़सुर्दा = નિરાશ, દુ:ખી
^૮अव्वल-अव्वल = શરુઆત
^૯गुलीस्ताँ = ફૂલોનો બગીચો
^૧૦रग़-ए-मीईना = પીનારાની નસો
^૧૧रग़-ए-जाँ = ધમનીઓ
^૧૨तवक्को = આશા
^૧૩सादा = ભોળું
^૧૪ग़म-ए-दौराँ = જીવનના દુ:ખો
^૧૫ग़म-ए-जानाँ = પ્રિયતમના વિરહનું દુ:ખ
^૧૬सर-ब-ज़ानु = ઘુંટણ પર માથુ (નમાઝની સ્થિતીમાં)
^૧૭सर-ब-ग़िरेबाँ = ચિંતાતુર
^૧૮हिरासाँ = ભયભીત
^૧૯ज़ंजिर-ब-पा = બેડીઓથી બંધાયેલા પગ (કેદી)
^૨૦दाख़िल-ए-ज़िंदाँ = કારાગારમાં દાખલ થયેલ
^૨૧ज़िक्र = ઉલ્લેખ
^૨૨उन्वाँ = શીર્ષક, અધ્યાયની શરુઆતનું વાક્ય
^૨૩मौसम-ए-हिजराँ = જુદાઈનો સમય
^૨૪रेज़ाँ-रेज़ाँ = ટુકડે-ટુકડા થયેલું
^૨૫औराक़-ए-परेशाँ = ફાટી ગયેલા પાનાઓ
 

Filed under: اردو, ગ઼ઝ઼લ , -ahmed faraz-, -अहेमद फ़राज़-, -પ્રેમ-, -હૈદરાબાદ-, -love-