ज़माने ठहर के देखते है – अहेमद फ़राज़

કેટલાંય મહીનાઓથી એટલું બધું કામ રહે છે કે બ્લોગ તો તદ્દન ભૂલાઈ જ ગયો છે… ૩ એક મહિના પહેલાં આ ગઝલ ડ્રાફ્ટમાં રાખેલી તે આજે નજરે ચઢતાં પોસ્ટ કરી દેવાનું મન થયું…
બીજું કંઈ લખવાનો વિચાર તો હતો પણ આર્થિક recessionના પ્રતાપે ક્લાયંટ્સને ખુશ રાખવા માટે ઓછા સમયમાં વધારે કામ પૂરું કરવાની લ્હાયના લીધે સમયનું પણ recession ચાલી રહ્યું છે એટલે શક્ય નથી… આ સાથે એ પણ પ્રાર્થના કરતો રહું છું કે કમ સે કમ કામનું recession તો ન જ આવે નહિતર…

એનીવે, ગઝલ તરફ પ્રયાણ કરીએ… કોઈની સુંદરતા, વ્યક્તિત્વ, એના પૂરા અસ્તિત્વ વિશે લખાયેલ કોઈપણ ગઝલમાં આ ગઝલ જેવો જાદુ, કમાલ કદાચ જ જોવા મળશે… !! ઉપરથી ફરાઝ સાહેબની બધી ગઝલોમાં જોવા મળતો એક અનોખો કટાક્ષ – જીવન પરનો, પરીસ્થિતી પરનો – તો ખરો જ … પણ કોઈની યાદ વિશે લખાયેલ ગઝલ જો હોય તો કવિ કલાપીની એક શાશ્વત ગઝલ “આપની યાદી” જેવી ભાગ્યે જ કોઈ ગઝલ હશે…
પણ ફરાઝ સાહેબની આ ગઝલ મેં અગાઉ કહ્યું એ કેટેગરીમાં તો કદાચ પહેલી હરોળમાં ચોક્કસ સ્થાન પામી શકે… ગયા વર્ષે એમના ઈન્તકાલના સમાચાર આવ્યા એ પછીના વીકએન્ડ પર ઈટીવી ઉર્દુ પર રાતે હૈદરાબાદમાં થયેલ કોઈ મુશાયરામાં એમણે આ ગઝલનું પઠન કરેલું તે સાંભળ્યું હતું… અને ત્યારે જ ખુબ ગમી ગયેલી…
ચલો તો, ઘણી વાતો થઈ ગઈ… હવે ગઝલનો વારો…

सुना है लोग उसे आँख भर के देखते है,
सो उसके शहर में कुछ दिन ठहरके देखते है…

सुना है रब्त है उसको ख़राब हालों से,
सो अपने आप को बरबाद करके देखते है.
[रब्त = સંબંધ]

सुना है दर्द की गाहक है चश्म-ए-नाज़ुक उसकी,
सो हम भी उस की गली से गुज़र के देखते है.
[गाहक = ગ્રાહક, चश्म = આંખો]

सुना है उस को भी है शेर-ओ-शायरी से शग़ाफ,
सो हम भी मौजज़े अपने हुनर के देखते है.
[शग़ाफ = passion, मौजज़े = જાદુ]

सुना है बोले तो बातों से फूल जड़ते है
ये बात है तो चलो, बात कर के देखते है.

सुना है रात उसे चांद तकता रहेता है,
सितारे बाम-ए-फ़लक़ से उतर के देखते है
[बाम-ए-फ़लक़ = આકાશની ધાર]

सुना है हश्र है उसकी गज़ल सी आँखें,
सुना है उसको हीरन दश्त भर के देखते है.
[हश्र = કયામતનો દિવસ, પુનર્જીવન, અંત; दश्त = રણ]

सुना है दिनको उसे तितलीयाँ सताती है,
सुना है रात को जुगनु ठहर के देखते है.
[ तितली = પતંગિયું; जुगनु = આગીયા]

सुना है रात से बढ़कर है काकुलें उसकी,
सुना है शाम को साये गुज़र के देखते है.
[काकुलें = કીકીઓ]

सुना है उसकी सियाहचश्मग़ी क़यामत है,
सो उसको सुरमाफरोश आँखभर के देखते है.
[सियाहचश्मग़ी = આંખોની કાળાશ; सुरमाफरोश = કાજળરહીત આંખો]

सुना है उसके लबों से गुलाब जलते है,
सो हम बहार पर ईल्ज़ाम धर के देखते है.
[ईल्ज़ाम = આરોપ]

सुना है आईना तमसाल है जबीं उसका,
जो सादा दिल है, बन-सवँर के देखते है.
[तमसाल = જેવું; जबीं = કપાળ]

सुना है जब से हमाईल है उसकी गरदन में,
मिज़ाज और ही लाल-ओ-गौहर के देखते है.
[हमाईल = ગળાપર પહેરવાનું વસ્ત્ર; लाल-ओ-गौहर = રત્નો]

सुना है चश्म-ए-तसव्वुर से दश्त-ए-ईमकान में,
पलंग ज़ावे उसकी कमर के देखते है.
[चश्म-ए-तसव्वुर = કલ્પનાભરી આંખો; दश्त-ए-ईमकान = શક્યતાના રણમાં; ज़ावे = ખૂણાઓ, વળાંકો]

सुना है उसके बदन के तराश ऐसे है,
के फूल अपनी क़बाएँ कतर के देखते है.
[तराश = શિલ્પકામ, કોતરણી; क़बाएँ = (અહીં) પાંદડીઓ]

वो सर्व-क़द है मगर बेगुल-ए-मुराद नहीं,
के उस शजर पे शगुफे समर के देखते है.
[सर्व-क़द = ઊંચું અને મોહક; बेगुल-ए-मुराद = ઈચ્છાઓના ફૂલ ન ખીલવતું; शजर = વૃક્ષ; शगुफे = કળીઓ; समर = ફળ]

बस एक निग़ाह से लुटता है क़ाफिला दिल का,
सो राहनवाँ-ए-तमन्ना भी ड़र के देखते है.
[राहनवाँ = મુસાફરો]

सुना है उसके शबीस्तान से मुतासिल है बहिस्त,
मकीन उधर के भी जलवे ईधर के देखते है.
[शबीस्तान = સુવાનો ઓરડો(bedroom); मुतासिल = નજીક; बहिस्त = સ્વર્ગ; मकीन = (અહીં)વસતાં લોકો]

रुके तो गर्दिशें उसका तवाफ़ करती है,
चले तो उसको ज़माने ठहर के देखते है.
[गर्दिशें = (અહીં)સમય; तवाफ़ = પ્રદક્ષિણા]

किसे नसीब के बे-पैराहन उसे देखे !
कभीकभी दर-ओ-दीवार घर के देखते है.
[बे-पैराहन = નિર્વસ્ત્ર]

कहानियाँ ही सही सब मुबालग़े ही सही,
अगर वो ख्वाब है, ताबीर करके देखते है.
[मुबालग़े = અશક્ય ચીજ; ताबीर = મુર્ત સ્વરૂપમાં લાવવું]

अब उसके शहर में ठहरें कि कुछ कर जाएँ,
‘फ़राज़’ आओ सितारे सफर के देखते है.

- अहेमद फ़राज़

Filed under: اردو, ગ઼ઝ઼લ , -ahmed faraz-, -अहेमद फ़राज़-, -પ્રેમ-, -યાદો-, -સમાચાર-, -હૈદરાબાદ-, -love-, -memories-