ज़माने ठहर के देखते है – अहेमद फ़राज़

કેટલાંય મહીનાઓથી એટલું બધું કામ રહે છે કે બ્લોગ તો તદ્દન ભૂલાઈ જ ગયો છે… ૩ એક મહિના પહેલાં આ ગઝલ ડ્રાફ્ટમાં રાખેલી તે આજે નજરે ચઢતાં પોસ્ટ કરી દેવાનું મન થયું…
બીજું કંઈ લખવાનો વિચાર તો હતો પણ આર્થિક recessionના પ્રતાપે ક્લાયંટ્સને ખુશ રાખવા માટે ઓછા સમયમાં વધારે કામ પૂરું કરવાની લ્હાયના લીધે સમયનું પણ recession ચાલી રહ્યું છે એટલે શક્ય નથી… આ સાથે એ પણ પ્રાર્થના કરતો રહું છું કે કમ સે કમ કામનું recession તો ન જ આવે નહિતર…

એનીવે, ગઝલ તરફ પ્રયાણ કરીએ… કોઈની સુંદરતા, વ્યક્તિત્વ, એના પૂરા અસ્તિત્વ વિશે લખાયેલ કોઈપણ ગઝલમાં આ ગઝલ જેવો જાદુ, કમાલ કદાચ જ જોવા મળશે… !! ઉપરથી ફરાઝ સાહેબની બધી ગઝલોમાં જોવા મળતો એક અનોખો કટાક્ષ – જીવન પરનો, પરીસ્થિતી પરનો – તો ખરો જ … પણ કોઈની યાદ વિશે લખાયેલ ગઝલ જો હોય તો કવિ કલાપીની એક શાશ્વત ગઝલ “આપની યાદી” જેવી ભાગ્યે જ કોઈ ગઝલ હશે…
પણ ફરાઝ સાહેબની આ ગઝલ મેં અગાઉ કહ્યું એ કેટેગરીમાં તો કદાચ પહેલી હરોળમાં ચોક્કસ સ્થાન પામી શકે… ગયા વર્ષે એમના ઈન્તકાલના સમાચાર આવ્યા એ પછીના વીકએન્ડ પર ઈટીવી ઉર્દુ પર રાતે હૈદરાબાદમાં થયેલ કોઈ મુશાયરામાં એમણે આ ગઝલનું પઠન કરેલું તે સાંભળ્યું હતું… અને ત્યારે જ ખુબ ગમી ગયેલી…
ચલો તો, ઘણી વાતો થઈ ગઈ… હવે ગઝલનો વારો…

सुना है लोग उसे आँख भर के देखते है,
सो उसके शहर में कुछ दिन ठहरके देखते है…

सुना है रब्त है उसको ख़राब हालों से,
सो अपने आप को बरबाद करके देखते है.
[रब्त = સંબંધ]

सुना है दर्द की गाहक है चश्म-ए-नाज़ुक उसकी,
सो हम भी उस की गली से गुज़र के देखते है.
[गाहक = ગ્રાહક, चश्म = આંખો]

सुना है उस को भी है शेर-ओ-शायरी से शग़ाफ,
सो हम भी मौजज़े अपने हुनर के देखते है.
[शग़ाफ = passion, मौजज़े = જાદુ]

सुना है बोले तो बातों से फूल जड़ते है
ये बात है तो चलो, बात कर के देखते है.

सुना है रात उसे चांद तकता रहेता है,
सितारे बाम-ए-फ़लक़ से उतर के देखते है
[बाम-ए-फ़लक़ = આકાશની ધાર]

सुना है हश्र है उसकी गज़ल सी आँखें,
सुना है उसको हीरन दश्त भर के देखते है.
[हश्र = કયામતનો દિવસ, પુનર્જીવન, અંત; दश्त = રણ]

सुना है दिनको उसे तितलीयाँ सताती है,
सुना है रात को जुगनु ठहर के देखते है.
[ तितली = પતંગિયું; जुगनु = આગીયા]

सुना है रात से बढ़कर है काकुलें उसकी,
सुना है शाम को साये गुज़र के देखते है.
[काकुलें = કીકીઓ]

सुना है उसकी सियाहचश्मग़ी क़यामत है,
सो उसको सुरमाफरोश आँखभर के देखते है.
[सियाहचश्मग़ी = આંખોની કાળાશ; सुरमाफरोश = કાજળરહીત આંખો]

सुना है उसके लबों से गुलाब जलते है,
सो हम बहार पर ईल्ज़ाम धर के देखते है.
[ईल्ज़ाम = આરોપ]

सुना है आईना तमसाल है जबीं उसका,
जो सादा दिल है, बन-सवँर के देखते है.
[तमसाल = જેવું; जबीं = કપાળ]

सुना है जब से हमाईल है उसकी गरदन में,
मिज़ाज और ही लाल-ओ-गौहर के देखते है.
[हमाईल = ગળાપર પહેરવાનું વસ્ત્ર; लाल-ओ-गौहर = રત્નો]

सुना है चश्म-ए-तसव्वुर से दश्त-ए-ईमकान में,
पलंग ज़ावे उसकी कमर के देखते है.
[चश्म-ए-तसव्वुर = કલ્પનાભરી આંખો; दश्त-ए-ईमकान = શક્યતાના રણમાં; ज़ावे = ખૂણાઓ, વળાંકો]

सुना है उसके बदन के तराश ऐसे है,
के फूल अपनी क़बाएँ कतर के देखते है.
[तराश = શિલ્પકામ, કોતરણી; क़बाएँ = (અહીં) પાંદડીઓ]

वो सर्व-क़द है मगर बेगुल-ए-मुराद नहीं,
के उस शजर पे शगुफे समर के देखते है.
[सर्व-क़द = ઊંચું અને મોહક; बेगुल-ए-मुराद = ઈચ્છાઓના ફૂલ ન ખીલવતું; शजर = વૃક્ષ; शगुफे = કળીઓ; समर = ફળ]

बस एक निग़ाह से लुटता है क़ाफिला दिल का,
सो राहनवाँ-ए-तमन्ना भी ड़र के देखते है.
[राहनवाँ = મુસાફરો]

सुना है उसके शबीस्तान से मुतासिल है बहिस्त,
मकीन उधर के भी जलवे ईधर के देखते है.
[शबीस्तान = સુવાનો ઓરડો(bedroom); मुतासिल = નજીક; बहिस्त = સ્વર્ગ; मकीन = (અહીં)વસતાં લોકો]

रुके तो गर्दिशें उसका तवाफ़ करती है,
चले तो उसको ज़माने ठहर के देखते है.
[गर्दिशें = (અહીં)સમય; तवाफ़ = પ્રદક્ષિણા]

किसे नसीब के बे-पैराहन उसे देखे !
कभीकभी दर-ओ-दीवार घर के देखते है.
[बे-पैराहन = નિર્વસ્ત્ર]

कहानियाँ ही सही सब मुबालग़े ही सही,
अगर वो ख्वाब है, ताबीर करके देखते है.
[मुबालग़े = અશક્ય ચીજ; ताबीर = મુર્ત સ્વરૂપમાં લાવવું]

अब उसके शहर में ठहरें कि कुछ कर जाएँ,
‘फ़राज़’ आओ सितारे सफर के देखते है.

- अहेमद फ़राज़

Filed under: اردو, ગ઼ઝ઼લ , -ahmed faraz-, -अहेमद फ़राज़-, -પ્રેમ-, -યાદો-, -સમાચાર-, -હૈદરાબાદ-, -love-, -memories-

दिल तो है नादाँ जानाँ – अहेमद फ़राज़

अब के तजदीद-ए-वफ़ा^૧ का नही ईम्कान^૨ जानाँ,
याद क्या तुज़ को दिलाए तेरा पैमान^૩ जानाँ…

युँ ही मौसम की अदा देख के याद आया है,
किस कदर जल्द बदल जाते है ईन्साँ जानाँ…

ज़िंदगी तेरी अता^૪ थी सो तेरे नाम की^૫ है,
हमने जैसे भी बसर^૬ की तेरा एहसान जानाँ…

दिल ये कहेता है कि शायद हो फ़सुर्दा^૭ तु भी,
दिल की क्या बात करें, दिल तो है नादाँ जानाँ…

अव्वल-अव्वल^૮ की मुहब्बत के नशे याद तो कर,
बेपीये भी तेरा चहेरा था गुलीस्ताँ^૯ जानाँ…

आख़िर आख़िर तो ये आलम है कि अब होश नही,
रग़-ए-मीईना^૧૦ सुलग उठी कि रग़-ए-जाँ^૧૧ जानाँ…

मुद्दतों से ये आलम, ना तवक़्को^૧૨ ना उम्मीद,
दिल पुकारे ही चला जाता है जानाँ जानाँ…

हम भी क्या सादा^૧૩ थे हम ने भी समज़ रखा था,
ग़म-ए-दौराँ^૧૪ से जुदा है ग़म-ए-जानाँ^૧૫ जानाँ…

अब की कुछ ऐसी सजी महेफिल-ए-याराँ जानाँ,
सर-ब-ज़ानुँ^૧૬ है कोई सर-ब-ग़िरेबाँ^૧૭ जानाँ…

हर कोई अपनी ही आवाज़ से काँप उठता है,
हर कोई अपने ही साये से हिरासाँ^૧૮ जानाँ…

जिसको देखो वही ज़ंजिर-ब-पा^૧૯ लगता है,
शहर का शहर हुआ दाख़िल-ए-ज़िंदाँ^૨૦ जानाँ…

अब तेरा ज़िक्र^૨૧ भी शायद ही ग़ज़ल में आए,
और से और हुआ दर्द का उन्वाँ^૨૨ जानाँ…

हम कि रुठी हुई रुत को भी मना लेते थे,
हम ने देखा ही ना था मौसम-ए-हिजराँ^૨૩ जानाँ…

होश आया तो सभी ख्वाब थे रेज़ाँ-रेज़ाँ^૨૪,
जैसे उड़ते हुए औराक़-ए-परेशाँ^૨૫ जानाँ…

- अहेमद फ़राज़

^૧तजदीद = ફરીથી તાજું કરવું
^૨ईम्कान = શક્યતા
^૩पैमान = વાયદો
^૪अता थी = આપેલી હતી
^૫नाम की = નામે કરી
^૬बसर = વિતાવી
^૭फ़सुर्दा = નિરાશ, દુ:ખી
^૮अव्वल-अव्वल = શરુઆત
^૯गुलीस्ताँ = ફૂલોનો બગીચો
^૧૦रग़-ए-मीईना = પીનારાની નસો
^૧૧रग़-ए-जाँ = ધમનીઓ
^૧૨तवक्को = આશા
^૧૩सादा = ભોળું
^૧૪ग़म-ए-दौराँ = જીવનના દુ:ખો
^૧૫ग़म-ए-जानाँ = પ્રિયતમના વિરહનું દુ:ખ
^૧૬सर-ब-ज़ानु = ઘુંટણ પર માથુ (નમાઝની સ્થિતીમાં)
^૧૭सर-ब-ग़िरेबाँ = ચિંતાતુર
^૧૮हिरासाँ = ભયભીત
^૧૯ज़ंजिर-ब-पा = બેડીઓથી બંધાયેલા પગ (કેદી)
^૨૦दाख़िल-ए-ज़िंदाँ = કારાગારમાં દાખલ થયેલ
^૨૧ज़िक्र = ઉલ્લેખ
^૨૨उन्वाँ = શીર્ષક, અધ્યાયની શરુઆતનું વાક્ય
^૨૩मौसम-ए-हिजराँ = જુદાઈનો સમય
^૨૪रेज़ाँ-रेज़ाँ = ટુકડે-ટુકડા થયેલું
^૨૫औराक़-ए-परेशाँ = ફાટી ગયેલા પાનાઓ
 

Filed under: اردو, ગ઼ઝ઼લ , -ahmed faraz-, -अहेमद फ़राज़-, -પ્રેમ-, -હૈદરાબાદ-, -love-

सँवार कर देखा – ‘आयेशा’

ઘણા સમય પહેલાં કોઈ ‘આયેશા’ ના તખલ્લુસ સાથે લખાયેલી આ ગઝલ વાંચવામાં આવેલી. જો કે કવિ/કવયિત્રી વિશે શોધવા છતાંય વધારે ક્લુઝ ન મળ્યા.

एक दिन युं गुज़ार कर देखा,
जो लिखा था, सँवार कर देखा.

गिर के देखा है हमने क़दमों में,
उसने ठोकर सी मार कर देखा !

जीत कर ग़म चला नही जाता,
हमने हर बार हार कर देखा.

वो जो है हम से भी गया-गुज़रा
उसको वाईज़^૧ पुकार कर देखा.

‘आयेशा’ होश का रहा होगा,
वो नशा भी उतार कर देखा.

- ‘आयेशा’

^૧वाईज़ = જ્ઞાની

Filed under: اردو, ગ઼ઝ઼લ , - 'आयेशा' -, -ayesha-, -પ્રેમ-, -મિત્ર-, -friend-, -love-

बहोत हुआ – अहेमद फ़राज़

 

 

 

Filed under: اردو, ગ઼ઝ઼લ , -ahmed faraz-, -अहेमद फ़राज़-

थोड़ी दुर साथ चलो – अहेमद फ़राज़

નવા વર્ષની શરુઆત થઈ ચૂકી છે અને સાથે સાથે થોડાં મારા અંગત મિત્રો અને થોડાં આપણાં બ્લોગર મિત્રોએ પોતાના જીવનને મીઠા મધૂરા એવા સહજીવનના રસમાં તરબોળ કરવાની પણ શરુઆત કરી દીધી છે…


ઈશ્વરે આપેલું આ મજાનું જીવન ક્યારેક ટૂંકુ લાગે ક્યારેક લાંબું… પણ જ્યારે ગમતીલું એવું “કોઇ” આપણું હમસફર બન્યું હોય ત્યારે તો એવું થાય કે આ દિવસો, આ પળ આમ જ થીજી જાય… જેટલો સમય મળે, ઓછો પડે, ટૂંકો પડે… !!!


જીવનની બધી પળો – વિષમ હોય કે અનુકૂળ, મજાની હોય કે સંઘર્ષ ભરેલી, પણ આવું કોઇ સાથે હોય તો સમયની દરેક પળ સહેલાઈથી વહ્યા કરે… એકબીજાને સાથ આપતા રહી, જીવનના ધોરી માર્ગ પર સડસડાટ દોડતી કારની જેમ આપણે પણ આરામથી આખરી મુકામ સુધી માર્ગમાં આવતા અનેક માઈલસ્ટોન્સ ને પસાર કરતા રહી શકીએ…


અહેમદ ફરાઝ સાહેબની આ ગઝલ પણ એના જેવી જ કંઈક વાત કરે છે. દરેક શેરમાં દિવસ-રાત-નશો-હોશ-આવતીકાલ-ચિરાગ વગેરે રૂપકો સજાવીને એમણે ખુબ સરળ શબ્દોમાં વાતો કરી છે. જીવનનો ધોરીમાર્ગ અનેક ડાયવર્ઝન્સથી ભરેલો, અનેક સ્પીડબ્રેકર્સ અને ગાબડાઓથી ખરબડચડો બનેલો, અણધારા વણાંકોવાળો, અને અનેકવિધ અજાણ્યા લિફ્ટ માંગનારાઓથી ભરેલો છે… જીવન જેટલું પણ મળ્યું એટલું એકબીજાના હાથમાં હાથ પરોવીને માણવું એમાં જ એની સાર્થકતા છે… મજા છે…


પણ મને લાગે છે કે હવે હું વધારે બોલું એના કરતાં ગઝલને જ બોલવા દઈએ


અને હા, પંકજ ઉધાસના સ્વરાંકનમાં આ ગઝલ સાંભળવા ગમે એવી બની છે.

कठिन है राहगुज़र, थोड़ी दुर साथ चलो,
बहोत कड़ा है सफ़र, थोड़ी दुर साथ चलो.


तमाम उम्र कहाँ कोई साथ देता है ?
ये जानता हुँ, मगर थोड़ी दुर साथ चलो.


नशे में चूर हुँ मैं भी, तुम्हे भी होश नही,
बड़ा मज़ा हो अगर थोड़ी दुर साथ चलो.


ये एक शब की मुलाक़ात भी ग़नीमत है,
किसे है कल की ख़बर, थोड़ी दुर साथ चलो.


अभी तो जाग रहे है चराग़ राहों में,
अभी है दुर सहर, थोड़ी दुर साथ चलो.


तवाफ़-ए-मंज़िल जानाँ हमें भी करना है,
‘फ़राज़’ तुम भी अगर थोड़ी दुर साथ चलो.


- अहेमद फ़राज़

तमाम उम्र = આખા જીવન માટે
शब = રાત,
ग़नीमत = આશીર્વાદ સમાન,
सहर = સવાર,
तवाफ़-ए-मंज़िल = આખરી મુકામની પ્રદક્ષિણા [तवाफ़ કા઼બાની ફરતે ફરવાની વિધીને પણ કહે છે.]
जानाँ = beloved

Filed under: Favorites, اردو, ગ઼ઝ઼લ , -ahmed faraz-, -अहेमद फ़राज़-